آمد كه خداى تعالى دانست كه ايشان ايمان نيارند [ 104 - پ ] و بر كفر اصرار كنند تا به مردن . ابن جريج گفت : آيت در آنان آمد كه ايشان اقتراح كردند و آيات خواستند از رسول - عليه السلام - و سوگند خوردند ، كه اگر آيتى به ايشان آيد و معجزه‌اى از آن مقترحات ايشان ايمان آرند ، خداى تعالى رد كرد بر ايشان و بيان كرد رسول را كه دروغ مىگويند چه اگر ( 1 ) فرشتگان را از آسمان به زمين فرستيم به ايشان و مردگان را به ايشان به سخن آريم ( 2 ) و زنده كنيم بر ايشان از هر جنسى جماعتى را تا معاينه ببينند كه ايمان نيارند . مگر آن كه من خواهم كه ايشان را قهر كنم بر ايمان و ايشان از رسول اين آيات اقتراح كردند ، في قوله أَوْ تَأْتِيَ بِاللَّه وَالْمَلائِكَةِ قَبِيلًا ( 3 ) ، و قوله لَوْ لا أُنْزِلَ عَلَيْه مَلَكٌ ( 4 ) ، - الاية ، گفتند چرا فرشتگان به زمين نمىآيند براى او تا بر صدق او گواهى دهند و چرا مرده زنده نمىكند چنان كه عيسى كرد ( 5 ) ؟ و قوله * ( وَكَلَّمَهُمُ الْمَوْتى ) * ، كنايت است از احياى موتى ، و لكن در اين فايدهء ديگر است ( 6 ) كه ( 7 ) اگر احيا گفتى آن فايده نبودى و آن آن است كه با آن كه زنده شوند گواهى دهند بر صدق او تا ما را آيتى ديگر باشد . پس در ضمن * ( كَلَّمَهُمُ ) * اين مزيّت هست و در احيا فايدهء سخن گفتن و گواهى دادن نيست و روا باشد كه مراد آن بود ( 8 ) كه مردگان با ما سخن گويند در آن حال كه مرده باشند و در ايشان حيات نبود چه اين نوعى باشد از معجز خارق عادت و بر [ اين ] ( 9 ) قول آيت بر ظاهر خود باشد * ( وَحَشَرْنا عَلَيْهِمْ كُلَّ شَيْءٍ قُبُلًا ) * ، حشر در لغت جمع باشد و در قرآن كنايت است از بعث و نشور و زنده كردن خلقان بجمع ( 10 ) جمله را يا قومى

--> ( 1 ) . مج ، وز ، آج ، لب ، مل ، لت ما . ( 2 ) . آج ، لب : در سخن آريم . ( 3 ) . سوره اسراء ( 17 ) آيهء 92 . ( 4 ) . سورهء انعام ( 6 ) آيهء 8 . ( 5 ) . آج ، لب : همچو عيسى . ( 6 ) . مج ، وز ، بم ، مل ، آف ، لت : هست . ( 7 ) . مج ، وز : يكى . ( 8 ) . اساس : نبود ، با توجّه به مج و ديگر نسخه بدلها تصحيح شد . ( 9 ) . اساس ، آن : ندارد ، از مج افزوده شد . ( 10 ) . مج ، وز ، مل ، لت يا .